DSG Şanzıman Ses Yapıyor: Tıkırtı, Uğultu, Vızıltı ve Takırtı Hangi Parçadan Gelir?

DSG'den gelen her ses aynı parçadan çıkmaz; tıkırtı, uğultu, vızıltı ve takırtı dört ayrı kaynağa işaret eder ve ilk iş sesi doğru adlandırmaktır. Çift kavramalı şanzıman, yani DSG, içinde iki ayrı debriyaj, iki giriş mili, bir diferansiyel ve mekatronik adı verilen elektro-hidrolik beyin barındırır. Bunların her biri kendi karakteristik sesini çıkarır.

Atölyeye gelen araçlarda sık gördüğümüz tablo şudur: Sürücü sesi şanzımana yazar, biz dinleyince kaynak çift kütleli volan ya da tekerlek rulmanı çıkar. Tersi de olur; lastik sesi sanılan uğultu diferansiyel rulmanından geliyordur. Bu yüzden sesin ne zaman, hangi devirde ve hangi hızda geldiği, sesin kendisinden daha çok şey söyler.

Sesi ayırırken iki değişkene bakarız: Ses motor devriyle mi artıyor, araç hızıyla mı? Araç dururken mi geliyor, giderken mi? Bu iki sorunun cevabı, şüpheli listesini çoğu zaman yarıya indirir. Aşağıdaki liste kaba bir yol haritasıdır; her sesin ayrıntısı kendi bölümünde.

Rölantide, araç dururken gelen metalik takırtının en sık kaynağı çift kütleli volandır, şanzımanın kendisi değil. Çift kütleli volan, motorla şanzıman arasında duran, içinde yaylar bulunan iki parçalı bir disktir; görevi motor titreşimini şanzımana geçmeden sönümlemektir. Yaylar ve iç yataklar yorulunca iki kütle birbirine vurmaya başlar ve o tanıdık 'tangır tungur' sesi çıkar.

Volan sesini şanzıman sesinden ayırmanın en pratik yolu, sesin yükle nasıl değiştiğine bakmaktır. Volan takırtısı rölantide, vites N'deyken en belirgindir; D'ye alıp frene basıldığında debriyaj hafifçe yüklenir ve ses çoğu zaman azalır ya da karakter değiştirir. Klima kompresörünü açtığınızda motor yükü artar, volan sesi buna da tepki verir. Şanzıman içinden gelen bir rulman sesi ise bu küçük yük değişimlerini umursamaz.

İkinci ipucu motoru çalıştırma ve susturma anıdır. Yorgun bir volan, marş anında ve kontak kapatılırken motor sallanırken bir-iki saniyelik keskin bir takırtı verir. Şanzıman rulmanları motor dururken ses üretmez, çünkü dönmüyorlardır. Kontrol cihazında P17BB çift kütleli volan denge bozukluğu kaydı varsa tablo netleşir; ama bu kodun yokluğu volanı aklamaz, çünkü mekanik aşınma her zaman sensörle yakalanmaz.

Araç hızlandıkça artan ve motor devrinden bağımsız olan uğultu, ya şanzımanın çıkış tarafındadır ya da şanzımanın tamamen dışındadır. Burada üç aday vardır: tekerlek rulmanı, şanzıman içindeki diferansiyel ve çıkış mili rulmanları, bir de lastik. Üçü de 'vınn' diye benzer bir ses verir; ayrımı sürüş koşullarıyla yaparız.

En güvenilir test gaz, sabit hız ve viraj üçlüsüdür. Tekerlek rulmanı, virajda o tarafa yük bindiğinde sesini değiştirir: Sağa dönünce artan ses sol rulmana, sola dönünce artan ses sağ rulmana işaret eder. Diferansiyel ve dişli rulmanı ise yöne değil güce bakar; gaz açıkken uğuldar, gazı kesince ses biçim değiştirir ya da söner, tekrar gaz verince geri gelir.

Bizim atölyede sık kullandığımız küçük bir ayrım daha var. Güvenli ve boş bir yolda sabit hızda giderken vitesi N'ye alın. DSG'de N konumunda her iki debriyaj açılır ve motor şanzımandan kopar; tekerlek tarafı ise dönmeye devam eder. Ses hiç değişmeden sürüyorsa motor ve debriyaj tarafı masadan kalkar, kaynak dişli, diferansiyel ya da tekerlek rulmanıdır. Ses hafifliyor ya da kayboluyorsa motor yüküyle ilişkili bir parça, yani debriyaj ya da volan tarafı öne çıkar.

Lastik sesi ise zemine bakar: Asfalt yüzeyi değişince ses de değişir, rulman ve diferansiyel yüzeyi umursamaz. Diferansiyel rulmanı yorulmuş bir şanzımanda uğultuya çoğu zaman yağ kaçağı ya da yağda metal talaşı eşlik eder; bu noktada iş şanzıman revizyonu kapsamına girer, çünkü rulman değişimi şanzımanın açılmasını gerektirir.

Kontağı açtığınızda ya da duruşta birkaç saniye süren ince bir elektrik vızıltısı, DSG'nin hidrolik pompasının çalışmasıdır ve çoğu durumda normaldir. Özellikle 7 vites kuru debriyajlı DQ200 şanzımanda mekatronik, elektrikli bir pompa ile basınç akümülatörünü doldurur; akümülatör, basıncı depolayan bir hazne gibi düşünülebilir. Pompa doldurur, susar; basınç düşünce yeniden çalışır.

Sorun, pompanın ne sıklıkla çalıştığında başlar. Sağlıklı bir sistemde pompa duruşta seyrek devreye girer ve kısa sürede susar. Basınç akümülatöründe iç kaçak başladığında ise pompa kırmızı ışıkta beklerken sık sık vızıldar; kimi zaman sürekli çalışır hale gelir. Bu, pompanın basıncı tutamadığının işaretidir ve genellikle P17E7 düşük hidrolik basınç ya da P0868 gibi kayıtlarla birlikte görülür.

Pompanın sürekli çalışması zamanla pompa motorunun kendisini de yorar; yani akümülatör kaçağı ertelendikçe arıza listesi uzar. Vızıltıya gösterge panelinde yanıp sönen vites simgesi eşlik etmeye başladıysa, DSG arıza belirtileri rehberinde anlattığımız acil mod tablosuna yaklaşılıyor demektir. Islak debriyajlı DQ250 ve DQ381'de ana yağ pompası motordan tahrik alır; bu yüzden duruşta kesik kesik elektrik vızıltısı karakteri DQ200'deki kadar belirgin değildir ve duyulursa ayrıca incelenmelidir.

DSG'de her vites geçişinde duyulan hafif, tek seferlik bir 'tık' sesi çoğu zaman normaldir; vites çatalını iten aktüatörün hareketidir. Çift kavramalı şanzıman bir sonraki vitesi önceden hazırlar; bu hazırlama sırasında dişli kavraması yerine oturur ve kabin sessizse bunu duyabilirsiniz. P'den çıkarken ya da P'ye girerken gelen biraz daha belirgin 'tak' ise park kilidi mandalının sesidir ve yokuşta durduysanız sertleşir.

Ne zaman normal değildir? Ses tek bir tık olmaktan çıkıp araçta hissedilen bir sarsıntıya dönüştüğünde. Geçişte hem ses hem gövdede darbe varsa, mekatronik debriyajı yumuşak bırakmıyor demektir. Bu tablo kuru debriyajda adaptasyon kaybına, ıslak debriyajda basınç solenoidlerinin tıkanmasına ya da yağ yorgunluğuna işaret edebilir. Arıza hafızasında P189C veya P179F gibi adaptasyon kayıtları bu dönemde sık görülür.

Bir ayrım daha: Yalnızca 1-2 ve 2-1 geçişlerinde, yani kalkış-duruş trafiğinde gelen tak sesi ile tüm viteslerde gelen tık farklı hikâyelerdir. İlkinde debriyaj ve volan tarafı öne çıkar, çünkü bu geçişlerde tork değişimi en serttir. İkincisinde aktüatör ve vites çatalı sistemine bakarız. Kalkışta sesle birlikte titreme de varsa DSG kalkışta titreme rehberinde debriyaj, adaptasyon ve mekatronik ayrımını ayrıntılı ele aldık.

Aynı 'ses yapıyor' şikâyeti, kuru debriyajlı DQ200'de ve ıslak debriyajlı DQ250 ile DQ381'de çoğu zaman farklı parçaya çıkar; çünkü iki tasarımın ses üreten elemanları farklıdır. DQ200'de debriyaj yağsız, havada çalışır; ses doğrudan kabine ulaşır. Islak sistemde debriyaj yağ banyosunda döner, yağ hem soğutur hem sesi boğar. Bu yüzden ıslak DSG'den gelen belirgin bir ses, kuru DSG'deki aynı şiddetteki sese göre genellikle daha ileri bir aşamayı anlatır.

DQ200'ün tipik sesleri: Kontakta ve duruşta pompa vızıltısı, kalkışta debriyaj tıkırtısı veya hışırtısı, soğukta ilk metrelerde hafif takırtı. Bu şanzımanda yağ yalnızca mekatronik ve dişli bölümünde bulunur, debriyajda yağ yoktur; dolayısıyla debriyaj sesi yağ değişimiyle düzelmez. Yağ değişimi dişli ve rulman tarafını ilgilendirir.

DQ250 ve DQ381'in tipik sesleri: Yağ yorgunluğunda ya da seviyesi düştüğünde artan uğultu, solenoid tıkanmasıyla birlikte sertleşen ve 'tak' veren geçişler, debriyaj paketinin ömrünün sonunda yüksek torkta kayma hışırtısı. Islak DSG'de ses şikâyetiyle gelen aracın yağına bakmadan konuşmayız; yağdaki koku, renk ve talaş çoğu şeyi anlatır. Bu şanzımanlarda bakım aralığı 60.000 km'dir ve atlanan her değişim sesi biraz daha öne çeker.

Sesin aciliyetini sesin türünden çok ona eşlik eden belirtiler belirler; tek başına ses nadiren 'hemen dur' demektir, ama bazı birleşimler kesinlikle öyledir. Aşağıdaki üçlü ayrımı, atölyeye telefonla ulaşan sürücülere de aynen söylüyoruz.

Acil mod, şanzıman beyninin kendini korumak için vites geçişlerini kilitlediği durumdur; araç genellikle tek bir viteste ağır ağır gider. Bu haldeyken otoyola ya da uzun yola çıkmak güvenli değildir: Hızlanamazsınız, sollama yapamazsınız, çıkış rampalarında yetersiz kalırsınız. Acil moddaki araç için çekici en doğru tercihtir.

Yağ izi önemlidir, çünkü ıslak DSG'de yağ seviyesi düştüğünde hem debriyaj hem rulmanlar kısa sürede ciddi hasar görebilir. Ses artıyor ve altta yağ varsa, 'yağ ekleyip devam edeyim' yaklaşımı çoğu zaman küçük bir tamiri büyük bir revizyona çevirir. Hangi yağın ne kadar ekleneceğini bilmeden yapılan müdahale de ayrı bir sorun kaynağıdır.

İyi bir ses kaydı ve doğru tarif teşhis süresini kısaltır; çünkü ses atölyede soğuk motor, sıcak motor ya da trafik yükü olmadan tekrar etmeyebilir. Telefonunuzun ses kaydı yeterlidir; önemli olan sesi hangi şartta aldığınızı not etmektir.

Tarif ederken üç soruya cevap verin: Araç duruyor mu, gidiyor mu? Ses motor devriyle mi, araç hızıyla mı artıyor? Soğukken mi, ısınınca mı, yoksa hep mi? Bu üç cevap kaynağı volan, debriyaj, mekatronik veya rulman-diferansiyel tarafına büyük oranda daraltır.

Kendi başınıza yapmanızı istemediğimiz şeyler de var: Mekatronik sökmek, yağ eklemek ya da internette bulunan bir adaptasyon prosedürünü denemek. Yanlış yapılan adaptasyon, debriyajın kavrama noktasını kaydırır ve bazen sesten daha büyük bir sorun yaratır. Teşhis için arızayı bilerek büyütmeye de gerek yok; sesi bir kez kaydetmek yeter.

İkinci el DSG'li araçta ses kontrolü, kısa bir şehir içi turuyla değil, soğuk çalıştırmayla başlayan planlı bir denemeyle yapılır. Satıcının aracı sizden önce ısıtmış olması tesadüf olmayabilir; yorgun volan ve kuru debriyaj sesleri sıcakta yumuşar. Mümkünse aracı sabah, hiç çalıştırılmamış halde görün.

Deneme sırasında şu sırayı izleyin: Önce kontağı açıp motoru çalıştırmadan pompa vızıltısını dinleyin, sonra motoru çalıştırıp rölantide N ve D konumlarını karşılaştırın, ardından yavaş kalkış-duruş yapın ve son olarak sabit hızda uğultuya kulak verin. Her adımda bir öncekinden farklı bir parça konuşur. Arıza hafızasının temiz olması tek başına güven vermez; satıştan önce silinmiş olabilir. Hafızada kayıt yok ama ses varsa, ses kazanır.

Satın alma öncesi bir arıza tespit kontrolünde biz yalnızca arıza kodlarına değil, debriyaj adaptasyon değerlerine ve ıslak DSG'de yağın durumuna da bakarız. Adaptasyon değerleri limite yaklaşmış bir kuru debriyaj, bugün ses çıkarmasa bile yakın zamanda çıkaracaktır.

Ses şikâyetiyle gelen bir DSG'de ilk yaptığımız şey arıza kodu okumak değil, aracı sizinle birlikte dinlemektir. Sürücünün duyduğu sesle bizim duyduğumuz sesin aynı ses olduğundan emin olmadan teşhise başlamayız. Sonra soğuk-sıcak farkı, N-D farkı ve yol testi sırasıyla gelir.

Ardından VCDS ya da ODIS ile şanzıman beynini okuruz; burada yalnızca arıza kodlarına değil, debriyaj adaptasyon değerlerine, basınç verilerine ve yağ sıcaklık geçmişine bakarız. Mekatronik kaynaklı şüphede üniteyi araçtan ayırıp mekatronik test tezgahında çalıştırırız; böylece pompa, akümülatör ve solenoid davranışını araçtan bağımsız görürüz. Mekanik ses şüphesinde yağ boşaltılır, talaş ve metal parçacık kontrolü yapılır.

Ön teşhis ücretsizdir. Teşhis bittikten sonra ne bulduğumuzu ve ne yapılması gerektiğini yazılı olarak veririz; onayınız olmadan sökme işlemine başlamayız. Şanzıman ve mekatronik işlemlerimiz yapılan işe göre yazılı garanti kapsamındadır. Atölyemiz Zeytinburnu'nda, Yılanlıayazma Caddesi üzerindedir.